جزوه تایپ شده جرایم علیه شخصیت معنوی اشخاص
دکتر حسین میرمحمد صادقی دانشگاه آزاد دکتر حسین آقایی نیا علمی کاربردی محم علمی کاربردی ضا الهی منش – محسن PDFی
)( )(، ِ ِ ِّ ِ ً :
:
– – – : ( – :
)( : )) ً ((
– :
— )( — : ( ( — : – : :
ً ِ ِ ِ ً ّّ)( ِ ً ))(( ))(( ّ ً ً
ِ ِ ؛ )( ِ ِ ِ
: )) ))(( :
؛ )( )( ))(( ؛ م.ا، تردیدی در مردود بودن آن وجود ندارد.
بازداشت غیر قانونی جرمی است مستمر و لذا استمرار مدت زمان سلب آزادی تن، لازمهی تحقق جرم است. بنابراین صرف دستگیری یا ممانعت از تردد در صورتی که استمرار پیدا نکند بازداشت غیر قانونی محسوب نمیشود. پس اگر کسی را به قصد اخاذی در محلی برای لحظاتی متوقف و پس از اخذ وجوه، بلافاصله راه نمایند، نمیتوان قائل به تحقق این جرم شد. ملاک برای تعیین مدت زمان لازم برای تحقق این جرم، عرف است که قاضی باتوجه به ارکان سازندهی عرف در خصوصمورد، باید مبادرت به صدور رای نماید. به نظر میرسد ممانعت چند لحظه ای را نمیتوان بازداشت در مفهوم عرفی آن محسوب کرد ولی شمول ماده 918 ق.م.ا بر چنین اقدامی قابل بررسی است .
چنانچه مدت زمان لازم برای تحقق واژه ))استمرار(( ادامه نیابد، جرم بازداشت غیر قانونی به تبع آن محقق نخواهد شد ولی علت انقطاع استمرار، تأثیری در عدم وقوع جرم ندارد. بنابراین اگر کسی درِ اتاقی را به قصد بازداشت به روی دیگری ً )( ً ////) ( :
) ( ( )(
– :
: )) (( – :
— : — : — : – : : :
ِ ِ ً ( )(
– :
)( : ))(( – :
— : ( ( — : ( ( )( – : )( : :
) ( ِ ِ ً، ً، ِ ُُمجازات اسلامی، تخفیف متناسبی را نسبت به مباشر یا معاون، ا عمال نماید. لیکن باتوجه به تبصرهی 9 ماده 58، دادگاه نمیتواند به استناد جهت جزوه جرایم علیه شخصیت معنوی اشخاص ، مجازات را دو بار تخفیف دهد. )میرمحمد صادقی، همان، ص 391(
در مورد ))اقدام لازم جهت رها شدن(( باید گفت که مستلزم وقوع نتیجه )رها شدن( نیست و بنابراین اگر به عنوان مثال محل بازداشت را به پلیس یا به خانواده بزه دیده اعلام نمایند نیز میتوانند از امتیاز مقرر در ماده 383 استفاده نمایند. تعلل پلیس یا خانواده شخص بازداشت شده در رها کردن وی، تأثیری در شمول ماده اخیر بر مرتکب یا معاون او نخواهد داشت.
استفاده قانونگذار از اصطلاح ))شخص توقیف شده(( در صد ماده 383 و خودداری از بهکارگیری واژه های محبوس یا اخفا به معنای آن است که غرض مقنن از جمله ))شخصی را توقیف یا حبس کند یا عنفاً در محلی مخفی نماید(( در ماده 385 این قانون، صرفاً سلب آزادی تن است و ذکر مصادیق، ناظر بر توجه به معنای اخص آنها نیست .
تعلیق اجرای مجازات مرتکبین جرائم موضوع ماده 385 ق.م.ا )تعزیرات( بر خلاف جرائم مذکور در ماده 991 این قانون )آدمربایی و اخفا( منع قانونی ندارد. )آقایی نیا، همان، ص 139(
د( کیفیات مشدّّده جرم موضوع ماده 383 ق.م.ا تعزیرات
1- عنصر قانونی:
ماده 385 قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( 1353: ))چنان چه مرتکب جرایم مواد قبل توقیف شده یا محبوس شده یا مخفی شده را تهدید به قتل نموده یا شکنجه و آزار بدنی وارد آورده باشد علاوه بر قصاص یا پرداخت دیه حسب مورد به یک تا پنج سال حبس و محرومیت از خدمات دولتی محکوم خواهد شد. (( 2- عنصر مادی:
رفتار فیزیکی : الف( تهدید کردن قربانی به قتل یا ب( اعمال شکنجه و آزار بدنی به قربانی
3- عنصر روانی: داشتن اراده و علم )عمد( در ارتکاب رفتار فیزیکی
نکته: باتوجه به واژه مرتکب و تفسیر مضیّّق نصوص جزایی، این کیفیات مشدّّده تنها شامل مباشر است.
شرح تفصیلی مبحث:
چنانچه مرتکب، شخص توقیف یا محبوس یا مخفی شده را تهدید به قتل کرده یا به وی شکنجه و آزار بدنی وارد نموده باشد، علاوه بر قصاص یا پرداخت دیه، به یک تا پنج سال حبس و محرومیت از خدمات دولتی محکوم خواهد شد .باتوجه به بهکار رفتن واژهی)) مرتکب(( و باتوجه به لزوم تفسیر قوانین جزایی به نفع متهم، به نظر میرسد که این ماده ،بر خلاف مادهی 383، صرفاً در مورد مباشر ا عمال میشود و به معاون جرم تسرِّی نمییابد.
11
آنچه که مطابق این ماده، کیفیت مشدّّده محسوب میشود عبارت است از اولاً، تهدید به قتل، و ثانیاً، شکنجه و آزار بدنی .
تهدید به قتل، همانطور که قبلاً جزوه جرایم علیه شخصیت معنوی اشخاص کردیم به طور مستقل و به موجب ماده 992 ق.م.ا ، جرم و قابل مجازات دانسته شده است. ذکر این اقدام در ماده 387 به عنوان یک کیفیت مشدده به معنی آن است که اینجا با یکی از مصادیق تعددّ مذکور در تبصره 9 ماده 159 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1529 روبرو هستیم. به عبارت دیگر، مقنن از مجموع دو جرم ))توقیف غیر قانونی(( و ))تهدید به قتل((، جرم واحدی، یعنی ))توقیفِ توأم با تهدید به قتل(( را ایجاد کرده
است. در نتیجه، در چنین حالتی مقررات تعدد جرم ا عمال نشده، بلکه مجازات مذکور در مادهی 387 جانشین مجازاتهای مذکور در مواد 385 و 992 ق.م.ا تعزیرات میشود.
دومین کیفیت مشدّّدۀ مذکور در مادۀ 387، شکنجه و آزار بدنی است، که میتواند منجر به قتل یا جراحت شود. در چنین صورتی بنا به تصریح ماده، قصاص یا دیه با مجازات تعزیری مذکور در ماده، جمع و بر مرتکب قابل ا عمال خواهد بود .
دلیل این امر آن است که حکمِ ا عمال مجازات اشد، که در مادۀ 151 جزوه جرم شناسی مجازات اسلامی پیش بینی شده است، بنابه تصریح همان ماده، محدود به جرایم قابل تعزیر میباشد، و به مواردی که انواع مختلف مجازات )قصاص، دیه، تعزیر و …( مورد حکم قرار گیرند، تسرِّی نمییابد. این نکته در ماده 153 قانون مجازات اسلامی هم مورد تصریح قرار گرفته است، که مطابق آن)) در تعدّّد جرایم موجب حد و تعزیر و جرایم موجب قصاص و تعزیر، مجازاتها جمع … میشود((
مورد پیچیدهتر وقتی است که قصاص به هر دلیل اجرا نشود و نوبت به اجرای مجازات تعزیری مذکور در مادۀ 919 )راجع به جنایات مادون نفس( یا ماده 919 )راجع به قتل( برسد. در این حالت، آیا دو مجازات تعزیری باهم جمع میشوند، یا باید مجازات اشد بر مرتکب اجرا شود؟ علیرغم اینکه برخی از نویسندگان بر اساس قواعد راجع به تعدّّد معنوی، ا عمال مجازات تعزیریِ اشد را در این مورد ترجیح دادهاند، لیکن در چنین حالتی اساساً با آنچه که آن را تعدد معنوی مینامیم و در آن، بر اساس مادۀ 151 قانون مجازات اسلامی، حکم به اجرای مجازات اشد میدهیم، روبرو نیستیم .زیرا تعدد معنوی مربوط به وقتی است که)) رفتار واحد دارای عناوین مجرمانۀ متعدّّد باشد(( )ماده 151 ق.م.ا( در حالیکه در اینجا دو فعل از مرتکب سرزده است .یکی از دو فعل، عبارت از توقیف، حبس یا مخفی کردن، و فعل دوم عبارت از ا عمال شکنجه و آزار بدنی میباشد. بنابراین همانطور که در ماده 389 )در مورد ارتکابِ جرمِ موضوعِ مادۀ385 – یعنی توقیف، حبس یا مخفی کردن- به وسیلۀ اختیار کردن اسم یا عنوان مجعول یا اسم و علامت و لباس مأموران دولت( و نیز در مادۀ 9 ))قانون مبارزه با قاچاق انسان(( مصوب سال 1585 )در مورد ارتکاب قاچاق انسان و جرایم دیگر( حکم به جمع مجازاتها داده شده است، در مانحن فیه نیز، چون مورد از موارد تعدّّد مادی است، باید مجازاتهای تعزیری متعدّّد بر اساس آنچه که در مادۀ 159 قانون مجازات اسلامی آمده است، تعیین و اعمال شوند. اعمال مجازات تعزیریِ اشد بر اساس قواعد راجع به تعدد معنوی، تنها در صورتی قابل توجیه میباشد که نفسِ عملِ توقیف، حبس یا مخفی کردن، منجر به وقوع جنایتی مثل قتل یا جرح شده و قصاص هم به هر دلیل قابل اجرا نباشد. این حالت، از موارد تعدد معنوی است، و در نتیجه باید از میان مجازات مذکور در ماده 385 و مجازاتی که حسب مورد در یکی از موارد 919 یا 919 پیشبینی شده است، مجازات اشد را اجرا کرد.
آخرین نکتۀ قابل ذکر در مورد مادۀ 387 به مجازات پیشبینی شده در آن مربوط میشود. این مجازات عبارت است از ))یک تا پنج سال حبس و محرومیت از خدمات دولتی.(( به نظر نگارنده، خدمات دولتی را نمیتوان شامل هر خدمتی که دولت در اختیار شهروندان قرار میدهد مثل انشعاب برق، آب، گاز و …( دانست، زیرا در آن صورت دامنه و گسترۀ این مجازات بسیار وسیع و نامشخص میشود، که پیشبینی چنین ضمانت اجراهای گسترده و مبهمی در یک قانون کیفری پذیرفتنی نیست. بنابراین، منظور مقنن، محرومیت از خدمت دولت، و به عبارت دیگر، محرومیّّت از اشتغال و استخدام دولتی بوده است، که خود اعم از انفصال از خدمت دولت میباشد. به عبارت دیگر، هرگاه مستخدم دولت، این جرم را مرتکب شود، از خدمت دولتی منفصل، و اگر غیر مستخدم دولت، آن را انجام دهد از به استخدام دولت درآمدن محروم میشود. متن ماده 387 مدت این محرومیّّت را مشخص نکرده است ولی طرز نگارش ماده نشان میدهد که منظور از آن ،محرومیّتّ دائمی است.
فصل دوم: آدم ربایی
الف( آدمربایی ساده 1- عنصر قانونی:
ماده 121 قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( 1353: ))هر کس به ً (( – :
— : — : – – — : – : )( ( ّّ)( : ))یا به هر منظور دیگر به عنف یا تهدید یا حیله یا به هر نحو دیگر شخصاً یا توسط دیگری شخصی را برباید یا مخفی کند به حبس از پنج تا پانزده سال محکوم خواه شد .در صورتی که سن مجنی علیه کمتر از پانزده سال تمام باشد یا ربودن توسط وسایل نقلیه انجام پذیرد یا به مجنی علیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد شود مرتکب به حداکثر مجازات تعیین شده محکوم خواهد شد و در صورت ارتکاب جرایم دیگر به مجازات آن جرم نیز محکوم می گردد. (( شرایط تشدید:
1- کمتر بودن سن قربانی )منظور سن شمسی و هم برای مرد و هم زن پانزده سال است(
9- استفاده از وسیله نقلیه )اعم از زمینی، هوایی و دریایی( )استفاده از وسیله نقلیه باید برای ربایش باشد و اگر بعد از عمل ربایش از وسیله نقلیه استفاده شود، آدمربایی مشدد نخواهد بود
5- ورود آسیب جسمی یا حیثیتی به قربانی )باید میان آسیب و عمل و عملیات ربایش رابطه علِّیّتّ وجود داشته باشد( شرح تفصیلی مبحث:
آدم ربایی جرمی است که از قدیم الایام به عنوان جرم شدیدی با مجازات سنگین پیشبینی شده بوده، به طوریکه در ماده 19 مجمعالقوانین حمورابی، مجازات این عمل اعدام بوده است. فقیهان ))(( )) ً ((
))(( ِ )( ِ ً ِ ِّّّ))(( ؛ ِّّ ))(( ً ِّّ ِ مخفی کردن غیر قانونی شود.
جرم آدمربایی یک جرم عمدی است. بدین ترتیب، مرتکب باید ))قصدِ ربودنِ انسانِ زندهای را بر خلاف میل وی(( داشته باشد. بنابراین، هرگاه وی از وجود کسی در داخل صندوقِ عقبِ خودرو مطلع نبوده و خود را حرکت دهد، یا انسان خوابیدهای را جسدی پنداشته و آن را به قصد پنهان یا دفن کردن آن، حرکت دهد و یا به طور صادقانه در مورد رضایت فردی که وی را با خود میبرد اشتباه کرده باشد، مرتکب جرم آدمربایی نخواهد شد. لیکن انگیزۀ مرتکب از اقدام به ربودن
دیگری مؤثر در مقام نیست. وی ممکن است ))(( )؛ ( ِ ِ ِ ِِّ
فهرست مطالب